De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

høken van de eind 70er jaren tut noe

09 december 2015
Elmi Schut
VideoGalerij

VuurFestival Meddo

27 februari 2015
Klaas te Kamp

Schooiersvrowke

12 mei 2014
Marijke Jansen

Soepvleis uut Wenters

27 februari 2015
Gerhard Kwak
Video

Vroeg Carnaval in Nöttedarp

20 januari 2016
Clemens Elshoff

Poortklokluiden

12 mei 2014
J. Kreijenbroek

Aaltens Volkslied

06 mei 2015
Ina Brethouwer

Letterdoeken vertellen mijn leven

15 juni 2015
Willi Wilbrink

Kiepenpap voor het goede doel

07 maart 2016
Marjolijn van Manen

Daar komt de naam 'klootjesvolk' vandaan...

26 juni 2014
Sylvia van Hunnik

De streekdrachten van de Noord-Veluwe

18 juni 2015
Rein Lotterman

Vergeten snoep

04 juli 2014
Grady Hendriks
Audio

Tuutlied

28 mei 2014
Wim Monnich

Geen kattenkwaad bij paasvuur Lunteren!

13 november 2015
Netty Hardeman

Stiefselavond

28 februari 2015
Gerry Klein Overmeen

Sacramentsprocessie in Loil

31 juli 2015
Ap Dieker
Galerij

Zilveren bijltje om schip te water te laten

24 februari 2015
Carla Dubbink

Gebruiken bij de geboorte

05 augustus 2014
albert steert