De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

Luiertaart

17 augustus 2015
Thea Slats

De natering moet een feestje zijn

23 oktober 2015
Werner Willemsen
VideoGalerij

Dikke Jennensoep

04 augustus 2014
Gerry Klein Overmeen
Video

Gezond door kruiden?

13 mei 2015
Elvira van Tinteren

Oma's 'moes' op Nieuwjaarsdag

27 juni 2014
Johan en Francis Tiemens

Spoken bij de Sinderense kapel

12 augustus 2014
Dick Gussinklo
Video

Overvliegende scouts

06 mei 2015
Jeroen Brummelman

Groesbeeks Kermisbrood

11 mei 2014
Jette
Galerij

Nationale Buitenspeeldag

12 juni 2014
Brenda Larbui

Galgenmaal à la Keltie bij afscheid Normaal

14 december 2015
Keltie de kok

Zomerfeest Westendorp

11 juni 2014
Magda van Dalen

Beeldhouwen in Bredevoort

06 oktober 2015
Paul Hoftijzer

Maartekeur

09 augustus 2015
Jef de Jager

Het Galaconcert van On-Ganse

05 februari 2015
Frédérique Donders
Galerij

Liemerse schink

13 januari 2015
Gerhard Kwak

Bóllekaerl

30 april 2015
Ina Brethouwer
Video

Breien is (een) kunst

22 februari 2016
Carolien Evers
Galerij

Borskorn

12 februari 2015
Gerhard Kwak