De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

Riest met krent'n, botterjus en eier

08 april 2015
Van Beek- Van Brummen

Zwemmen in de IJssel

10 oktober 2014
Wim Snel
Video

De verdwaalde schoolmeester

26 maart 2015
Eric Borrias
Galerij

Mgr. Zwijsentocht

02 juli 2014
Truus Peters

Het recept van pannenkoek met worst

07 december 2014
Stien Meuleman
Galerij

Rolpens

15 februari 2015
Gerhard Kwak
Video

De traditionele paasstollen

11 maart 2015
Hugo Jansen
Video

De bedrogen duivel

03 oktober 2014
Anja van Buren
Video

Kniepertjes met oud en nieuw

08 mei 2014
Guus van Kleef

Kraamtijd in de Achterhoek

16 juni 2015
Paul Hoftijzer

Lathumse Volksfeesten

03 maart 2015
Sylvia van Orden

De bakker aan de deur

17 maart 2015
Teunis Bunt

Driekoningen, ik kan het lied nog zo zingen

06 januari 2015
Marian v't Hullenaar-Seegers

Zo ontstond 'Oldebroek'

28 juli 2014
Dini van der Velde

Streekliedjes in dialect

09 mei 2014
Linda

Carnaval met melk en peerdemennekes

05 februari 2015
Frédérique Donders
Galerij

Een traditionele Achterhoekse bruiloft

21 oktober 2014
Harm en Mielke van Egmond

Spiegels bedekken bij overlijden

18 juni 2014
Marjan Heil