De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

De grote kookpot op de boerderij

13 april 2015
Jan Reijnen

Apeldoornse Vierdaagse

18 juni 2014
J. van Milligen

Arnhemse of beter Drielse aardappelkoek

05 februari 2016
Paul Hoftijzer

Janna van de Tiggeloven

24 oktober 2014
B. van Dijk
Galerij

Keizer schieten

29 september 2014
Marjon Sloetjes

Luilakmorgen

19 mei 2015
Nederlands Bakkerijmuseum Hattem
Video

De doop van examenkandidaten

19 februari 2016
Jan Terbeek

Blote benen met Pasen

08 maart 2015
Gerry

De coloradokever

28 april 2015
Gerhard Kwak

De steen van Deil

10 maart 2015
Harry van Ewijk

December-herinneringen aan een banketbakkerij

05 november 2015
Jan Kreijenbroek
Video

Krentjebrij/watergruwel

18 juni 2014
Mw. Verwey

Bussentrappertie

19 augustus 2014
Theo Meijer

Eieren rollen

28 oktober 2014
Stien Meuleman
Video

Pot deur mekare met nägelholt

06 april 2015
Gerhard Kwak

Banketstaaf: een exclusieve lekkernij

30 november 2015
Paul Hoftijzer

Broodpap

13 mei 2015
Gerhard Kwak
Video

Maatwerk van de zadelmaker

17 maart 2016
Herman van de Bunt
Video

De legende van het Solse Gat

26 augustus 2014
Corry