De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

Galerij

Rolpens

15 februari 2015
Gerhard Kwak
Video

Krentjebrij/watergruwel

18 juni 2014
Mw. Verwey

Geen kattenkwaad bij paasvuur Lunteren!

13 november 2015
Netty Hardeman
AudioGalerij

Witte wieven van Zwiep

11 mei 2014
Jette

De Nijkerkse Zonnedagen

26 maart 2015
Museum Nijkerk

Maartekeur

09 augustus 2015
Jef de Jager

Verse worst na de nachtmis

05 februari 2015
Mevrouw G.Vach

Bloemencorso Rekken

06 juli 2015
J. Roessink

Groesbeeks Kermisbrood

11 mei 2014
Jette

'Baas in eigen huis'

20 mei 2015
Mevrouw van Basten

De melkbus

22 juli 2014
jan Reijnen

Kermis in Beuningen

20 mei 2015
Mevrouw van Raay

Meijer-eten

12 mei 2014
Theo Meijer

Op de striekplank bij Ritn Ditn

07 maart 2016
Hans Hubers
VideoGalerij

IJzersterk in duurzaam werk!

05 december 2014
Smederij Hissink

Bruiloft in de tent

20 mei 2015
Riet Winkel
Video

Kruudmoes bij de Apeldoornse Vierdaagse

03 juni 2014
Arjan Hoefakker

Pannenkoek met worst

12 mei 2014
Reini Meutstege
Video

Bonenstaaktoernooi Eerbeek

22 juni 2015
Bonenstaaktoernooi Eerbeek VOG