De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

Boerenkool met gort

03 februari 2015
Mevrouw van der Hoek
GalerijVideo

Kinderdorp Haalderen

27 mei 2015
Robbert Weideveld

Muziek in het Neder-Saksische dialect

11 januari 2016
Jan Ottink

Appelenpap

10 april 2015
Gerhard Kwak

Jammarkt Neede

19 augustus 2014
Margreet Boot
Galerij

Vlinderen in Apeldoorn

05 februari 2015
Wim de Boer

Zwemmen in de IJssel

10 oktober 2014
Wim Snel
Video

Maatwerk van de zadelmaker

17 maart 2016
Herman van de Bunt
Galerij

Buurt en buurtgewoonten

11 juli 2014
Willi Wilbrink
Galerij

Veluwse schellars

29 januari 2015
Gerhard Kwak
Video

Wasberrekoek

03 november 2014
Debby Peters
VideoGalerij

De Sint Maartenviering in Zaltbommel

07 november 2014
Henk Hermsen

Netjes lopen in de avondvierdaagse

09 juli 2015
Wilma Wilbrink

Hete bliksem

10 juli 2014
Vera Top
Video

Op jacht met Midland Hunt

01 februari 2016
Marc Mattijssen

Diekhook in 't Lech

20 april 2015
Marloes Fleissner

Oud-Lunterse Dag

23 juni 2014
Albert Hendriksen
Video

De witte juffer van Kwadenoord

03 november 2014
Erica Broers
Video

Mariken van Nieumeghen

03 oktober 2014
Peter