De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

Folk-song over Bommel-gevoel

17 december 2015
Laurens Krah

Appelenpap

10 april 2015
Gerhard Kwak

Pa's verzameling

07 juli 2015
Teunie

Oma's 'moes' op Nieuwjaarsdag

27 juni 2014
Johan en Francis Tiemens

Banketstaaf: een exclusieve lekkernij

30 november 2015
Paul Hoftijzer

Advocaatje met een sigaretje

24 november 2015
Monique Stalpers

De Veluwse heidekoek

26 februari 2016
Ton Kamphuis
Video

Halloween, hier moet je bij zijn !

29 oktober 2015
Roor de Gans
Video

200 eieren met Pasen

18 juni 2014
Nijenhuis

Kito de Dijkpoortkat en Herman Willem Daendels

22 april 2015
Sandra Oosterveen

Verse worst na de nachtmis

05 februari 2015
Mevrouw G.Vach
Video

Klootschieten

25 augustus 2014
Jacques van Hooijdonk

Gasthuiscarillon in de oorlog

15 december 2015
K.Laansma

't Olde Wief binnenhalen

09 augustus 2015
Ina Brethouwer

Het liefdeslaantje van Vorden

06 januari 2016
Ina Brethouwer

Bruiloft in de tent

20 mei 2015
Riet Winkel
Galerij

Hooikist

14 februari 2015
Gerhard Kwak

Woodbrookers aan en op de Kalenberg

23 juni 2015
Arris H.Kramer