De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

VideoGalerij

Heideweek gemeente Ede

20 november 2014
Bestuur Stichting Heideweek

Nog één keer Oerend Hard

29 april 2015
Jan Colijn

Mosterd Muziekdag in Doesburg

11 november 2014
Albert

Nieuwjaar winnen

27 mei 2014
Rita van Liere
Video

Op jacht met Midland Hunt

01 februari 2016
Marc Mattijssen

De tovenaar en de schipper

26 februari 2015
Gery Groot Zwaaftink

Herdersverhaal uit de Loenermark

21 mei 2014
Sjoerd Stellingwerf
Video

Kalveropfokclubwedstrijd Bronckhorst

10 juni 2015
KOC Bronckhorst

Naveltje bloot en andere geboortelikeuren

30 maart 2015
Willem Heuzinkveld
Video

Walnoot tikken in Elburg

18 mei 2014
Jan L

Roosjes maken voor de Ooyse kermis

19 juni 2014
Merel Lammertink

De flatsen opruumn veur de voetbal

17 oktober 2015
Gerbert Abbink

Houtbewerking en 'vrije' kunst

10 februari 2016
Piet Post

Koffie branden met de huisbrander

15 oktober 2015
Gerhard Kwak

Joodse gerechten in olie

14 december 2015
Paul Hoftijzer
Video

Beleg en ontzet van Huissen

12 mei 2014
Jan Wannet

Veilig Carbidschieten

13 december 2014
Theo de Klein

Landgoederen hebben een regiofunctie

01 december 2015
Eimert Fikse

Bielemannen in Hummelo

22 augustus 2014
Henk Greven