Olieslaan uit beukennootjes

Een oud gebruik uit de omgeving van Eerbeek was het olieslaan uit beukennootjes. Op de Veluwe trof men veel beukenbomen aan. Men had ontdekt dat men uit beukennootjes olie kon krijgen waarmee men heerlijke pannenkoeken kon bakken.

Het water waaraan de Eerbeekse Oliemolen ligt is een sprengenbeek. Deze ontspringt bij een sprengenkop op de Veluwe. Dat is een tot op het grondwater gegraven gat, waardoor het water vrij komt en gaat stromen. Door het natuurlijk hoogteverschil op de Veluwe ontstaat een beek. De sprengenbeken op de Veluwe zijn met de hand gegraven in de periode 1600 – 1800. Het stromende water leverde waterenergie op voor het aandrijven van het waterrad, dat weer voor het aandrijven van het molenrad zorgde. Het aldus gewonnen schone water had een temperatuur van plm. 10 graden Celcius, ook in de wintermaanden. Daardoor verrezen langs deze sprengen op de Veluwezoom veel molens, papierfabrieken en wasserijen

In 1684 werd een korenmolen ingericht op de plek waar nu Restaurant Grand Café De Korenmolen staat. Iets verder aan de andere kant van de beek, werd een oliemolen gebouwd. De oliemolen werd in 1860 naar de huidige plek verhuisd en tegen de bestaande korenmolen aangebouwd. De graanmaalderij werd in 1967 gesloopt, maar de oliemolen met waterrad bleef gelukkig staan.

Op de Veluwe was het vroeger dus gebruikelijk om ‘beuk te garen’. Dat wil zeggen, beukennootjes verzamelen om er olie uit te slaan, het zogenaamde ‘beuk slaan’. De oliemolen was een nevenbedrijf voor de molenaar, maar zorgde naast inkomsten voor hem, ook voor neveninkomsten voor de kleine boeren. In de beukennootolie bakte men de fijnste pannenkoeken en oliebollen. Het ‘restproduct’ diende als veekoeken voor de paarden en koeien. Van een mud (= 70 kg) beukennootjes verkreeg men 7 tot 10 liter olie. De olie had een zachte, enigszins zoetachtige smaak. Ze is niet zo vet als raapolie (van koolzaad). Daarom was de beukenolie ook geliefd bij viseters. In die tijd was de prijs beukenolie per liter 15 á 20 cent hoger dan raapolie!

Na 1920 werd van hogerhand verboden om beukenolie te persen. In beukennootjes zit teveel blauwzuur en dat is giftig. De oliemolen werd daarna niet meer gebruikt. De Eerbeekse Oliemolen is in 2007 gerestaureerd en weer maalvaardig gemaakt. Het is de enige nog werkende bovenslag watermolen van ons land. Thans wordt uit lijnzaad lijnzaadolie geslagen.

Belangstellenden kunnen de molen elke zaterdag en in juli en augustus ook op zondag bezichtigen. Er is deskundige uitleg over de werking en men ziet het hele proces van olieslaan. En alles dank zij ‘water’. Op www.dekorenmolen.com is nadere informatie te vinden.

Bekijk het fragment uit onze tv-uitzending over dit verhaal:

VideoGalerij
Categories:: Ambachten Molen Eerbeek

Meer verhalen

Abe-worst

01 april 2015
Gerhard Kwak

Muziek in het Neder-Saksische dialect

11 januari 2016
Jan Ottink

Een bijzonder huwelijksaanzoek

11 juni 2015
Jacobiene Otten

Slachten in de oorlog

18 juni 2014
G.H. de Bruin-Hartgers

De optocht van De Neutenkrakers

30 januari 2015
C. Wolters

Oud-Lunterse Dag

23 juni 2014
Albert Hendriksen

Doesburgs Volkslied

17 juli 2015
Hans Terberg

Boterlammetje

12 mei 2014
Janna te Peele

Naveltje bloot en andere geboortelikeuren

30 maart 2015
Willem Heuzinkveld
Video

Kersenpittenspuwen

02 juli 2014
Erik van der Pol

Pannenkoekentaart op pannenkoekdag

09 maart 2016
Saakje het bakmeisje

Aaltjesdagen

14 maart 2016
Stichting Aaltjesdagen

Bielemannen in Hummelo

22 augustus 2014
Henk Greven

Beeldhouwen in Bredevoort

06 oktober 2015
Paul Hoftijzer
VideoGalerij

Papier scheppen in Middelste Molen

08 mei 2014
Gerda Bijzet

Buurtgebruiken bij rouw en ziekte

11 juli 2014
Willi Wilbrink

Rumtopf

03 februari 2015
Nelly Hermeling

Leven met de dieren in één ruimte

27 juni 2014
Sylvia van Hunnik

Verse worst na de nachtmis

05 februari 2015
Mevrouw G.Vach
Video

De Woeste Hoeve

21 augustus 2014
Peter Otterloo