Olieslaan uit beukennootjes

Een oud gebruik uit de omgeving van Eerbeek was het olieslaan uit beukennootjes. Op de Veluwe trof men veel beukenbomen aan. Men had ontdekt dat men uit beukennootjes olie kon krijgen waarmee men heerlijke pannenkoeken kon bakken.

Het water waaraan de Eerbeekse Oliemolen ligt is een sprengenbeek. Deze ontspringt bij een sprengenkop op de Veluwe. Dat is een tot op het grondwater gegraven gat, waardoor het water vrij komt en gaat stromen. Door het natuurlijk hoogteverschil op de Veluwe ontstaat een beek. De sprengenbeken op de Veluwe zijn met de hand gegraven in de periode 1600 – 1800. Het stromende water leverde waterenergie op voor het aandrijven van het waterrad, dat weer voor het aandrijven van het molenrad zorgde. Het aldus gewonnen schone water had een temperatuur van plm. 10 graden Celcius, ook in de wintermaanden. Daardoor verrezen langs deze sprengen op de Veluwezoom veel molens, papierfabrieken en wasserijen

In 1684 werd een korenmolen ingericht op de plek waar nu Restaurant Grand Café De Korenmolen staat. Iets verder aan de andere kant van de beek, werd een oliemolen gebouwd. De oliemolen werd in 1860 naar de huidige plek verhuisd en tegen de bestaande korenmolen aangebouwd. De graanmaalderij werd in 1967 gesloopt, maar de oliemolen met waterrad bleef gelukkig staan.

Op de Veluwe was het vroeger dus gebruikelijk om ‘beuk te garen’. Dat wil zeggen, beukennootjes verzamelen om er olie uit te slaan, het zogenaamde ‘beuk slaan’. De oliemolen was een nevenbedrijf voor de molenaar, maar zorgde naast inkomsten voor hem, ook voor neveninkomsten voor de kleine boeren. In de beukennootolie bakte men de fijnste pannenkoeken en oliebollen. Het ‘restproduct’ diende als veekoeken voor de paarden en koeien. Van een mud (= 70 kg) beukennootjes verkreeg men 7 tot 10 liter olie. De olie had een zachte, enigszins zoetachtige smaak. Ze is niet zo vet als raapolie (van koolzaad). Daarom was de beukenolie ook geliefd bij viseters. In die tijd was de prijs beukenolie per liter 15 á 20 cent hoger dan raapolie!

Na 1920 werd van hogerhand verboden om beukenolie te persen. In beukennootjes zit teveel blauwzuur en dat is giftig. De oliemolen werd daarna niet meer gebruikt. De Eerbeekse Oliemolen is in 2007 gerestaureerd en weer maalvaardig gemaakt. Het is de enige nog werkende bovenslag watermolen van ons land. Thans wordt uit lijnzaad lijnzaadolie geslagen.

Belangstellenden kunnen de molen elke zaterdag en in juli en augustus ook op zondag bezichtigen. Er is deskundige uitleg over de werking en men ziet het hele proces van olieslaan. En alles dank zij ‘water’. Op www.dekorenmolen.com is nadere informatie te vinden.

Bekijk het fragment uit onze tv-uitzending over dit verhaal:

VideoGalerij
Categories:: Ambachten Molen Eerbeek

Meer verhalen

De buurt uitschieten

15 september 2015
Willem Arentsen

Riviervissen in de Waal

23 november 2015
Gijs Sepers

Westerbouwing

03 februari 2015
Mevrouw Eutjes

Schooiersvrowke

12 mei 2014
Marijke Jansen
Video

Gezond door kruiden?

13 mei 2015
Elvira van Tinteren

'Jenne met de benne' op kerstavond

22 november 2014
B. Kleijn Winkel

Het vat leegmaken

17 september 2015
Ap Dieker

Aaltens Volkslied

06 mei 2015
Ina Brethouwer

De plaats van David: rij zes, graf zes

24 juni 2014
Ida en Johannes Dennissen

Alles in de pan met allebak

29 december 2015
Angela Bakker

Gasthuiscarillon in de oorlog

15 december 2015
K.Laansma

Deurdonderen op verkaasie noar Oostenriek

23 november 2015
J. Akkerman
Video

Pot deur mekare met nägelholt

06 april 2015
Gerhard Kwak
Galerij

Eieren zoeken bij de Bekmansbrook

11 juli 2014
Gerrit Klokman

Kaarsjes op Eerste Kerstdag

21 november 2014
Marianne Charbon
Video

Tour Culinair de Liemers

02 juli 2014
Erna Kruitwagen-Hajenius
Audio

Het doodshemd bleef in de kast

20 maart 2015
Erve Brooks
Galerij

Vendelzwaaien

09 september 2014
Wim Sanders

Het Galaconcert van On-Ganse

05 februari 2015
Frédérique Donders