Olieslaan uit beukennootjes

Een oud gebruik uit de omgeving van Eerbeek was het olieslaan uit beukennootjes. Op de Veluwe trof men veel beukenbomen aan. Men had ontdekt dat men uit beukennootjes olie kon krijgen waarmee men heerlijke pannenkoeken kon bakken.

Het water waaraan de Eerbeekse Oliemolen ligt is een sprengenbeek. Deze ontspringt bij een sprengenkop op de Veluwe. Dat is een tot op het grondwater gegraven gat, waardoor het water vrij komt en gaat stromen. Door het natuurlijk hoogteverschil op de Veluwe ontstaat een beek. De sprengenbeken op de Veluwe zijn met de hand gegraven in de periode 1600 – 1800. Het stromende water leverde waterenergie op voor het aandrijven van het waterrad, dat weer voor het aandrijven van het molenrad zorgde. Het aldus gewonnen schone water had een temperatuur van plm. 10 graden Celcius, ook in de wintermaanden. Daardoor verrezen langs deze sprengen op de Veluwezoom veel molens, papierfabrieken en wasserijen

In 1684 werd een korenmolen ingericht op de plek waar nu Restaurant Grand Café De Korenmolen staat. Iets verder aan de andere kant van de beek, werd een oliemolen gebouwd. De oliemolen werd in 1860 naar de huidige plek verhuisd en tegen de bestaande korenmolen aangebouwd. De graanmaalderij werd in 1967 gesloopt, maar de oliemolen met waterrad bleef gelukkig staan.

Op de Veluwe was het vroeger dus gebruikelijk om ‘beuk te garen’. Dat wil zeggen, beukennootjes verzamelen om er olie uit te slaan, het zogenaamde ‘beuk slaan’. De oliemolen was een nevenbedrijf voor de molenaar, maar zorgde naast inkomsten voor hem, ook voor neveninkomsten voor de kleine boeren. In de beukennootolie bakte men de fijnste pannenkoeken en oliebollen. Het ‘restproduct’ diende als veekoeken voor de paarden en koeien. Van een mud (= 70 kg) beukennootjes verkreeg men 7 tot 10 liter olie. De olie had een zachte, enigszins zoetachtige smaak. Ze is niet zo vet als raapolie (van koolzaad). Daarom was de beukenolie ook geliefd bij viseters. In die tijd was de prijs beukenolie per liter 15 á 20 cent hoger dan raapolie!

Na 1920 werd van hogerhand verboden om beukenolie te persen. In beukennootjes zit teveel blauwzuur en dat is giftig. De oliemolen werd daarna niet meer gebruikt. De Eerbeekse Oliemolen is in 2007 gerestaureerd en weer maalvaardig gemaakt. Het is de enige nog werkende bovenslag watermolen van ons land. Thans wordt uit lijnzaad lijnzaadolie geslagen.

Belangstellenden kunnen de molen elke zaterdag en in juli en augustus ook op zondag bezichtigen. Er is deskundige uitleg over de werking en men ziet het hele proces van olieslaan. En alles dank zij ‘water’. Op www.dekorenmolen.com is nadere informatie te vinden.

Bekijk het fragment uit onze tv-uitzending over dit verhaal:

VideoGalerij
Categories:: Ambachten Molen Eerbeek

Meer verhalen

Corvee op vakantiepark Mooi Veluwe

16 januari 2015
Olga Verlegh
GalerijVideo

Roggebroodweging Muldersfluite

30 december 2014
Harry Somsen

Riviervissen in de Waal

23 november 2015
Gijs Sepers

De weerwolf van Millingen

23 mei 2014
Rob Haverkamp

Bloemencorso Rekken

06 juli 2015
J. Roessink
Video

De ambachtelijke slager

04 mei 2015
G. ter Weele

Slepen met Oud & Nieuw

11 mei 2014
Jette
Galerij

Ringsteken (rijden) in Loil

21 november 2014
Ap Dieker

Slachtschotel

06 februari 2015
Gerhard Kwak

De Karbonadekoets

27 juni 2014
Jo Berendsen
VideoGalerij

Hanzedag Doesburg

19 juli 2014
Frieda Oosten

Zomerfeest Westendorp

11 juni 2014
Magda van Dalen

De tovenaar en de schipper

26 februari 2015
Gery Groot Zwaaftink
Video

Bakerpraatjes, vroeger en nu

20 april 2015
Silvia de Haan
Audio

De staaf van de smid

27 maart 2015
Gery Groot Zwaaftink
Galerij

Buurtgebruiken rondom geboorte

11 juli 2014
Willi Wilbrink

Gebruiken bij de geboorte

05 augustus 2014
albert steert
Galerij

Taptoe Borculo

04 februari 2015
Marja Schulenberg-v.d. Werf
Galerij

Vendelzwaaien

09 september 2014
Wim Sanders